Negatywne skutki pandemii COVID-19 – choroby wywołanej koronawirusem SARS-CoV-2 – dotknęły również beneficjentów funduszy europejskich. Ograniczenia w realizacji dotyczyć mogą kilkudziesięciu tysięcy projektów finansowanych ze środków unijnych w ramach programów operacyjnych[i]. 18 kwietnia 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19 w 2020 r. (Dz.U. 2020, poz. 694) – tzw. specustawa funduszowa, która zapewnić ma płynną realizację i rozliczanie projektów, dając instytucjom uczestniczącym w systemie wdrażania środków europejskich podstawę prawną dla elastycznego podejścia, niezbędnego w obliczu szczególnych okoliczności, w jakich znaleźli się aplikujący o wsparcie wnioskodawcy i beneficjenci programów, którzy wsparcie już uzyskali. Ustawa przewiduje m.in. możliwość wydłużania terminów składania wniosków w konkursach czy terminów na uzupełnienie lub poprawienie wniosku, a także możliwość uznawania za kwalifikowalne wydatków poniesionych na cele, które nie zostały zrealizowane z powodu pandemii. Pod pewnymi warunkami, beneficjenci mogą zostać także zwolnieni z niektórych rygorów i sankcji, przewidzianych w ustawie wdrożeniowej oraz ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.). W ustawie znalazły się ponadto przepisy umożliwiające przeznaczanie środków programów operacyjnych na działania służące przeciwdziałaniu negatywnym skutkom COVID-19, w tym na rzecz instrumentów finansowych adresowanych do dotkniętych tymi skutkami przedsiębiorców.

Ustawa zawiera przepisy szczególne w stosunku do zasad realizacji programów operacyjnych przewidzianych w tzw. ustawie wdrożeniowej, czyli ustawie z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014–2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1431, z późn. zm.). Przepisy specustawy należy zatem stosować w związku z wystąpieniem pandemii COVID-19, natomiast w pozostałym zakresie nadal stosowane powinny być regulacje zawarte w ustawie wdrożeniowej. Część regulacji specustawy ma jednak odpowiednie zastosowanie również do toczących się postępowań administracyjnych i decyzji wydanych w stosunku do beneficjentów programów operacyjnych, realizowanych w perspektywie finansowej 2007 – 2013. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio także do realizacji i rozliczania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy.

Przewidziane w specustawie funduszowej szczególne rozwiązania, stanowiące odstępstwa i wyjątki od standardowych zasad wdrażania, realizacji i rozliczania programów operacyjnych, obowiązują z mocą wsteczną od dnia 1 lutego 2020 r. i mają charakter tymczasowy – stosuje się je bowiem jedynie do dnia 31 grudnia 2020 r.

Źródła:

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200000694

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20091571240

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20140001146

https://www.parp.gov.pl/component/content/article/60375:specustawa-funduszowa-szczegolne-rozwiazania-wspierajace-realizacje-i-rozliczanie-projektow-unijnych-w-dobie-pandemii-covid-19-strefawiedzy